Czy w Polsce poszukiwanie skarbów jest legalne?

Współczesne poszukiwania skarbów, choć często kojarzone z romantycznymi przygodami z filmów, są pasjonującym hobby, które łączy zamiłowanie do historii z aktywnością na świeżym powietrzu. Dla wielu początkujących entuzjastów pierwszym i najważniejszym pytaniem jest kwestia legalności tego procederu. Otaczające hobby mity i skomplikowane przepisy mogły zniechęcać w przeszłości, jednak kluczem do bezpiecznego i satysfakcjonującego poszukiwania jest odpowiednia wiedza i świadomość prawna. Niniejszy poradnik został stworzony, aby w przystępny sposób wyjaśnić obowiązujące regulacje i poprowadzić każdego, kto chciałby rozpocząć swoją przygodę z wykrywaczem metali w Polsce, po ścieżce w pełni legalnych działań. Zrozumienie, że przestrzeganie prawa jest fundamentem, pozwala na czerpanie prawdziwej radości z odkrywania, jednocześnie chroniąc cenne dziedzictwo kulturowe dla przyszłych pokoleń.

1. Podstawy Prawne: Czego szukasz, nie czym szukasz?

Podstawową zasadą, którą należy przyjąć, rozpoczynając swoją przygodę z wykrywaczem metali, jest fakt, że polskie prawo nie reguluje samego posiadania czy używania urządzenia. Istotny jest natomiast cel poszukiwań oraz charakter znalezionego przedmiotu. Używanie wykrywacza metali jest więc legalne, dopóki nie jest wykorzystywane do poszukiwania zabytków wbrew przepisom. To kluczowe rozróżnienie, którego zrozumienie pozwala uniknąć wielu problemów.

Poszukiwania przedmiotów współczesnych

W Polsce, bez konieczności uzyskiwania specjalnego pozwolenia od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, można prowadzić poszukiwania przedmiotów o charakterze współczesnym. Do tej kategorii zaliczają się zgubiony bilon, klucze, kapsle, czy współczesna biżuteria. Tereny, na których jest to dozwolone, są ściśle określone i obejmują przede wszystkim plaże morskie oraz przeważnie publiczne plaże i kąpieliska nad jeziorami i rzekami. Na plażach morskich można chodzić z wykrywaczem do woli i bez pozwoleń. Co się zaś tyczy kąpielisk nad jeziorami i rzekami to należy pamiętać, że zawsze warto uzyskać zgodę od osoby lub podmiotu, który sprawuje pieczę nad danym obszarem, na przykład ratownika w sezonie letnim.

To zagadnienie bardzo dobrze doprecyzowane jest na tej stronie: https://poszukiwacz-weekendowy.pl/woda-i-plaze/

Poszukiwania zabytków

Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy celem poszukiwań staje się zabytek. Zgodnie z polskim prawem, poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych przy użyciu wszelkiego rodzaju urządzeń elektronicznych i technicznych wymaga dopełnienia szeregu formalności. Warto podkreślić, że przepisy w Polsce nie zawierają precyzyjnej definicji "zabytku" w kontekście amatorskich poszukiwań. To pozostawia szerokie pole do interpretacji i sprawia, że w praktyce każdy przedmiot o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej, znaleziony w ziemi, może zostać za taki uznany.

2. Jak legalnie szukać zabytków? Krok po kroku.

Złożoność przepisów oraz biurokratyczne bariery w przeszłości były istotną przeszkodą dla wielu hobbystów, często prowadząc do nielegalnych poszukiwań i utraty cennych dla dziedzictwa artefaktów. Aby legalnie prowadzić poszukiwania zabytków, należy uzyskać formalne zezwolenie od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (WKZ) właściwego dla miejsca planowanych działań. Procedura ta jest kilkuetapowa i wymaga skompletowania paru dokumentów.

• Krok 1: Zgoda właściciela nieruchomości. To najistotniejszy element całego procesu. Przed złożeniem wniosku do WKZ konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody od właściciela terenu, na którym planowano poszukiwania. Wzory takich dokumentów są często dostępne w sieci, a ich uzyskanie od podmiotów publicznych, takich jak Lasy Państwowe czy samorządy, wymaga odrębnych procedur. Zgoda powinna zawierać dane Twoje i właściciela, datę ważności, a przede wszystkim dokładne określenie terenu poszukiwań (np. poprzez numery działek ewidencyjnych wraz z podaniem obrębu).
• Krok 2: Przygotowanie dokumentów (Wniosek i Program poszukiwań). Do wniosku należy dołączyć starannie przygotowany Program poszukiwań. Ten dokument, choć brzmi formalnie, jest w rzeczywistości osobistym planem, w którym należy szczegółowo opisać:
• Zakres poszukiwań: Czy planowane są poszukiwania na polach ornych, w lasach, czy na nieużytkach. Warto podać przybliżoną powierzchnię terenu.
• Metody: Jakie narzędzia i urządzenia będą używane. Należy opisać, czy poszukiwania będą miały charakter inwazyjny (wykopy), a jeśli tak, to jakiej będą one głębokości i szerokości.
• Cel: Czego konkretnie poszukuje się na danym terenie, np. militaria, monety, czy drobne przedmioty. Program poszukiwań nie powinien zawierać fantastycznych opisów ani spekulacji dotyczących potencjalnych odkryć, ponieważ mogłoby to prowadzić do odrzucenia wniosku. Ważne, aby był on spójny z mapą i wskazywał, w jaki sposób planowane działania nie będą zagrażać zabytkom.
• Krok 3: Oznaczenie terenu na mapie. Do wniosku konieczne jest dołączenie mapy w skali 1:10 000 lub większej, na której dokładnie zaznaczono obszar planowanych poszukiwań. Wydruki lub zrzuty ekranu z portali takich jak Geoportal nie spełniają tych wymagań. Konieczne jest pozyskanie map topograficznych w formie cyfrowej lub analogowej z odpowiedniego ośrodka dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej.
  Drugą ścieżką jest pobranie darmowego programu QGIS w którym można przygotować mapy. O tym więcej np. tutaj https://poszukiwacz-weekendowy.pl/mapy-bdot10k-tutorial/
• Krok 4 Uiszczenie opłaty skarbowej w wysokości 82zł  z tytułem „opłata skarbowa za pozwolenie na poszukiwanie zabytków”. Należy dodać jeszcze swoje imię i nazwisko. Następnie do wniosku należy dołączyć potwierdzenie przelewu.

3. Obowiązek Znalazcy: Co zrobić po znalezieniu zabytku?

Niezależnie od tego, czy poszukiwania są prowadzone legalnie z zachowaniem wszystkich procedur, czy też zabytek został znaleziony przypadkowo, znalazca ma bardzo konkretne obowiązki, które należy spełnić. Ich niedopełnienie może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych.

Pierwszym i najważniejszym krokiem po natrafieniu na przedmiot, który może być zabytkiem archeologicznym, jest jego zabezpieczenie na miejscu i niepodejmowanie z ziemi. Nie należy go czyścić ani przenosić. Pozostawienie znaleziska w jego oryginalnym kontekście jest kluczowe, ponieważ pozwala to archeologom na rzetelne badania naukowe i zrozumienie historii obiektu. Następnie należy niezwłocznie zawiadomić o znalezisku starostę właściwego dla miejsca odkrycia lub właściwego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ważne jest, aby zgłoszenia nie kierować do muzeów, instytutów naukowych czy stowarzyszeń.

Zgodnie z polskim prawem, właścicielem wszystkich znalezionych zabytków archeologicznych staje się Skarb Państwa. Osoby, które uczciwie zgłoszą swoje odkrycie, mogą (lecz nie zawsze)  liczyć na symboliczną nagrodę w postaci dyplomu lub nagrody pieniężnej. Nagroda finansowa to maksymalnie 30-krotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za ubiegły rok, nie mniej niż jedna dziesiąta wartości materialnej znalezionego skarbu. Jeżeli wartość skarbu przekracza 30-krotność przeciętnego wynagrodzenia, to nagroda jest wypłacana w wysokości jednej dziesiątej wartości znaleziska.

4. Gdzie szukać nie można? Tereny wyłączone z poszukiwań.

Nawet przy posiadaniu zgody właściciela gruntu i dopełnieniu wszystkich formalności, istnieją w Polsce tereny, które są całkowicie wyłączone z amatorskich poszukiwań. Bezpieczeństwo i ochrona najcenniejszych obszarów dziedzictwa są absolutnym priorytetem. Poszukiwania w tych miejscach są nielegalne, a w ich przypadku nie ma żadnych odstępstw. Do terenów, na których poszukiwania są bezwzględnie zabronione, należą:

• Obszary wpisane do rejestru zabytków, w szczególności stanowiska archeologiczne.
• Parki narodowe, rezerwaty przyrody oraz parki kulturowe. Na tych terenach priorytetem jest ochrona przyrody i dziedzictwa, a wszelkie działania, które mogłyby im zagrażać, są zabronione.
• Cmentarze, dawne cmentarze, mogiły wojenne oraz miejsca kaźni. Szacunek dla miejsc spoczynku i historycznych tragedii jest kluczowy, a poszukiwania w tych obszarach są surowo zabronione.

5. Podsumowanie.

Rozpoczęcie przygody z wykrywaczem metali to fascynująca podróż w głąb historii, którą można w pełni legalnie i bezpiecznie uprawiać w Polsce. Fundamentem odpowiedzialnego poszukiwacza jest szacunek dla prawa własności, dziedzictwa kulturowego oraz świadomość, że każdy przedmiot o wartości historycznej, znaleziony w ziemi, staje się częścią wspólnego dziedzictwa narodowego. Dopełnienie niezbędnych formalności, uzyskanie zgody właściciela gruntu i zgłoszenie znaleziska to proste kroki, które gwarantują spokój ducha i pozwalają w pełni cieszyć się pasją.

Życzymy owocnych poszukiwań!